Samatya:
eski bağım, yeni evim.

Çocukken geldiğim Samatya’yı bugün düşündüğümde, belleğimde tek bir fotoğraf açılmıyor. Daha çok, yıllar sonra yeniden karşılaşılan bir tanıdıklık hissi beliriyor. Bazen insanın bir yere bağı, orada uzun uzun yaşamış olmasından önce başlıyor. Benim Samatya’yla ilişkim de böyle: çocukluğumdan bugüne aralıklarla geri döndüğüm, her gelişimde içimde küçük bir yeri yeniden uyandıran bir semt.

Yıllar içinde buraya defalarca uğradım. Sonra 2025 yılının başında taşındım. Bir yeri ziyaret etmekle orada yaşamak arasındaki farkı, kapısından her gün geçtiğin sokaklarda öğreniyorsun. Bir ziyaretçinin gözü güzel bir cepheyi yakalar; orada yaşayanın gözü ise aynı kapının mevsimlerle nasıl değiştiğine, sabahın hangi saatte sokağa indiğine, akşamın hangi köşede ağırlaştığına alışıyor.

Yalnız yaşarken insanın mahallesi bir tür sessiz yol arkadaşı oluyor. Bazen günün bütün konuşmaları bir ekranda bitiyor; dışarı çıktığımda eski bir duvar, kapalı bir avlu, kilise çan kulesinin uzaktan görünen çizgisi düşüncelerime başka bir ritim veriyor. Samatya’nın beni etkileyen tarafı yalnızca eski olması değil. Burada zaman, birbirini silip atmadan üst üste duruyor: bir duvarın dibinde yeni hayat, bir sokak adında eski bir dil, bugünkü bir kahvenin karşısında yıllar önce başka bir amaçla açılmış bir kapı.

Bir geliştirici olarak alışkanlığım, görünen yüzün arkasındaki yapıyı merak etmek. Bir sistemin tek başına bir ekrandan ibaret olmadığını biliyorum; onu ayakta tutan bağlantılar, kayıtlar, kararlar ve bazen görünmeyen kayıplar var. Samatya’ya da böyle bakıyorum. Her sokak tamamlanmış bir hikâye değil, okunmayı bekleyen bir kayıt gibi. Her şeyi bildiğimi söylemiyorum. Tam tersine, bu sayfayı bilmediklerimi fark etmek ve öğrendiklerime kaynak göstermek için tutuyorum.

2025’te taşındığımda, ilk günlerde kendimi yeni bir adrese değil, yıllardır uzaktan selam verdiğim bir hikâyenin içine yerleşmiş gibi hissettim. Sabahları sokağa çıktığımda aynı taş duvarı başka bir ışıkta görüyor, akşam eve dönerken aynı kapının önünde günün nasıl ağırlaştığını fark ediyordum. Bir semti sevmek bazen büyük bir olayla başlamıyor; her gün gördüğün küçük şeylerin yavaş yavaş sende yer açmasıyla başlıyor.

Denize yakın olmak benim için başlı başına bir sevinçti. Sabah erkenden sahile indiğim, suya girip yüzdüğüm günlerde Marmara’nın serinliği uykumu ve zihnimi bir anda açıyordu. Yüzmeyi bildiğim için suya girerken kendime güveniyordum; yine de denizle aramdaki o güçlü yakınlığın yanında saygı duymayı da öğrendim. Akıntı, hava ve deniz koşulları değişir; o yüzden suya girdiğim günlerde bile güvenliği hafife almamak gerektiğini kendime hatırlatıyorum. Bu sabahların bende bıraktığı duygu, yalnızca yüzmüş olmak değil, günün daha kimseye yetişmek zorunda kalmadan başlamasıydı.

Sahil boyunca yürüdüğümde tren hattının kenarında karşılaştığım köpeklerle aramızda, kimsenin ilan etmediği küçük bir alışkanlık oluştu. İlk günlerde beni yalnızca geçen biri gibi izliyorlardı. Ben de yanlarından geçerken hareketlerimi yavaşlatıyor, onları ürkütmemeye çalışıyordum. Sonra aynı saatlerde yeniden karşılaşmaya başladık. İçlerinden biri diğerlerinden biraz daha temkinliydi; önce uzaktan bakar, ben yürümeye devam edince birkaç adım arkamdan gelir, sonra kendi yerine dönerdi. Bir sabah cebimdeki suyu uygun bir kapta paylaşabildiğimde, aramızdaki mesafe birden ortadan kalkmadı elbette; ama o gün başını kaldırıp bana bakışında tanıdık bir sakinlik sezdim. Zamanla onları gördüğümde istemsizce yavaşlamaya başladım. Onlar da beni sahilin parçası sayıyor muydu, bilemem. Bildiğim, o kısa karşılaşmaların yürüyüşümü güzelleştirdiği ve şehrin içinde insanla hayvan arasında sessiz bir anlaşma kurulabileceğini bana hatırlattığı.

Bir sabah, tren hattının yanındaki yürüyüşüm sırasında köpeklerden biri geride kaldı; ötekiler ilerlerken o bir süre olduğu yerde durdu. Yanına yaklaşmadan, mesafemi koruyup bekledim. Birkaç saniye sonra başını çevirip diğerlerine katıldı. Çok küçük, dışarıdan bakanın fark etmeyeceği bir andı bu. Ama aklımda kaldı; çünkü bazen dostluk dediğimiz şey, illa dokunmak ya da sahiplenmek değil, bir canlının sınırını anlamak ve onu kendi hâline bırakabilmekti. Samatya’nın kıyısında öğrendiğim şeylerden biri de buydu.

Samatya’da beni şaşırtan bir başka şey, bir insanın gününe küçücük de olsa dokunabildiğini görmek oldu. Bir esnafla tanışmam da öyle başladı. Dükkânın önünde oyalanırken gündelik bir sohbet açıldı; derken onun uğraştığı bir tamir işi konuşmanın ortasına geldi. Sorunun nereden kaynaklandığını birlikte anlamaya çalıştık. Ben de elimden gelen teknik yardımı yaptım; parçayı kontrol ettik, bağlantıyı yeniden oturttuk ve sonunda iş çalışır hâle geldi. O an dükkânın içindeki hava değişti. Esnafın yüzünde önce şaşkınlık, ardından rahatlama belirdi. Teşekkür ederken birkaç kez aynı şeyi söyledi: artık işi başkasına götürüp günlerce beklemesi gerekmeyecekti. Benim içinse mesele tamirden büyüktü. Bir yere yeni taşınmışken, orada yalnızca bir müşteri olarak değil, birinin işini kolaylaştırmış biri olarak hatırlanma ihtimali içimi ısıttı. Sonraki karşılaşmamızda birbirimize daha rahat selam vermemiz, o küçük anın asıl sonucu gibiydi. Mahalle bazen böyle kuruluyor: önce bir sorun, sonra iki insanın başında birlikte eğildiği küçük bir parça, ardından tanıdık bir merhaba.

O dükkândan ayrılırken kendimi kahraman gibi hissetmedim; aksine, hayatın çoğu zaman gösterişsiz yardımlarla ilerlediğini düşündüm. İnsan bazen bir şey bildiği için değil, karşısındakini dinlemek için durduğu için işe yarıyor. Esnafın minnettarlığı bende kalan en güzel ayrıntıydı, ama daha güzeli, aramızda sonradan oluşan o gündelik rahatlıktı. Birkaç gün sonra yeniden önünden geçerken selam vermek için ayrıca sebep aramamam, Samatya’da kendime küçük bir yer açıldığını hissettirdi.

Bir gün ziyaret ettiğim kilisede ise karşılaştığım şey bambaşka bir sessizlikti. Sokakta hayat bütün hızıyla sürüyordu; birkaç adım sonra kapıdan içeri girdim ve dışarıdaki sesler sanki kalın bir duvarın arkasında kaldı. İçerideki loş ışık taş yüzeylere değiyor, ikonaların önündeki küçük ayrıntılar gözüm alıştıkça belirginleşiyordu. İlk anda ne yapacağımı bilemedim; aceleyle fotoğraf çekmek ya da her köşeyi bir turist gibi tüketmek yerine durup etrafı seyrettim. O mekânda benden önce kimlerin durduğunu düşündüm: bir yakını için dua edenleri, güzel bir haberle gelenleri, korkusunu kimseye anlatamayıp sessizce oturanları, belki de yalnızca birkaç dakikalık huzur arayanları. Taşın kendisi konuşmuyordu ama insanların oraya bıraktığı zaman, mekânın içinde hissediliyordu.

Bir noktada, dışarıdaki günün hangi saatinde olduğumu unuttuğumu fark ettim. Bu yüzden orayı zihnimde bir zaman yolculuğu gibi sakladım. Geçmişe gerçekten açılan bir kapı bulmuş değildim; fakat aynı yerde farklı yüzyılların birbirine değdiğini hissetmiştim. Duvarların yaşını saymak yerine, onların önünde yaşanmış olabilecek hayatları düşünüyordum. İçimden gelen duygu gösterişli değildi; daha çok, kendimden önceki insanlara karşı sessiz bir yakınlık ve biraz da mahcubiyetti. Çünkü bir yapıya bakmak kolay, onun başkaları için ne anlama geldiğini anlamaya çalışmak daha zor. O gün kiliseden çıktığımda sokak aynı sokaktı, esnaf aynı dükkândaydı, deniz aynı yönde uzanıyordu; ama ben birkaç dakika boyunca şehrin yalnızca bugünden ibaret olmadığını daha güçlü hissetmiştim.

Kiliseyi ziyaret etmek bana Samatya’nın hikâyesini tek bir topluluğa ya da tek bir döneme indirgeyemeyeceğimi de hatırlattı. Bu sokaklarda farklı diller konuşuldu, farklı takvimlere göre bayramlar kutlandı, insanlar aynı çeşmeden su aldı, aynı yağmura yakalandı ve aynı şehrin değişimine tanıklık etti. Geçmişi romantikleştirmek istemiyorum; burada da kayıplar, kırgınlıklar ve zor zamanlar yaşandı. Ama geride kalan taşların önünde durduğumda, en çok aklımda kalan şey insanların hayatlarını sürdürebilmek için kurdukları küçük düzenler oldu. Belki de bir kiliseye girip zamanın yavaşladığını hissetmemin nedeni buydu: orada yalnızca geçmişi değil, insanların anlam arayışını da görüyordum.

Günlük hayatımın küçük ritüelleri de böyle oluştu. Bazen çay bahçelerinde oturup çevreyi izledim; bazen eski evlerin cumbalarına, demir kapılarına, yıpranmış merdivenlerine baktım. Yaşlı komşuların birbirini tanıma biçiminde, birinin diğerine hâl hatır sormasında, aynı dükkâna yıllardır uğrayanların rahatlığında eski İstanbul’dan kalan bir şey sezdim. Elbette her komşuluk kusursuz, her gün romantik değil. Ama insanların birbirini yalnızca bir yüz olarak değil, hikâyesi olan biri olarak tanımasına hâlâ yer bulunması bana iyi geldi.

Eminönü’ne doğru yürüdüğüm bir gün, yolun kendisi de başlı başına bir hatıraya dönüştü. Kendi adımlarımla şehri ölçerken mesafeler bazen haritadaki sayılardan daha kısa, bazen daha uzun geliyor. O yürüyüşün bende kalan hissi, İstanbul’un bir semtten diğerine geçerken birdenbire değişen yüzlerini aynı gün içinde görebilmekti: kıyının açıklığı, rayların yanındaki hayat, sokakların sesi ve sonra şehrin daha kalabalık nabzı. Bu yolu zihnimde bazen on beş dakikalık bir yakınlık duygusuyla hatırlıyorum; gerçek süre rotaya ve yürüyüş hızına göre değişebilir, ama bana bıraktığı yakınlık hissi hâlâ canlı.

Bu defterin adı bu yüzden “yeni semtim”den biraz daha fazlası. Samatya benim için hem çocukluktan gelen eski bir bağ hem de 2025’ten beri gündelik hayatımı paylaştığım ev. Onu sevmek, kusursuz bir mahalle masalı yazmak değil; iyi gelen ayrıntıları da, değişmiş kıyıyı da, geçmişin ağır izlerini de aynı samimiyetle görebilmek. Benden önce burada yaşayanların hatıralarını kendime mal etmeden, kendi günlerimin izini de saklamadan yazmak istiyorum. Belki bir gün bu satırları okuyan biri Samatya’ya gelir, aynı sokakta yavaşlar ve kendi hikâyesini bulur. Benim için en güzeli de bu olur.